Bilaketa aurreratua

Ebazpenak

Resolución del Defensor del Pueblo de Navarra (Q26/1123) por la que al Departamento de Salud que intensifique la adopción de las medidas necesarias para garantizar el derecho de la ciudadanía a dirigirse en euskera al personal administrativo del Punto de Atención Continuada del Centro de Salud de Buztintxuri.

2026 azaroa 12

Euskara

Gaia: La falta de atención administrativa en euskera en el Punto de Atención Continuada de Buztintxuri.

Osasun kontseilaria

Kontseilari jauna:

1. 2026ko abuztuaren 10ean, instituzio honek (…) jaunaren idazki bat jaso zuen, zeinaren bidez kexa bat aurkeztu baitzuen, Buztintxuriko Arreta Jarraituko Zentroan administrazio-arreta euskaraz jaso ez izateagatik.

Idazki hartan, hauxe zioen:

“2026ko abuztuaren 8an, Iruñeko Buztintxuriko Etengabeko Arreta Gunera (EAG) joan naiz, Nafarroako Osasun Zerbitzua-Osasunbidearena.

Harrera/Onarpen zerbitzura iristean, euskaraz artatua izatea eskatu dut espresuki.

Jaso dudan erantzuna izan da une horretan ez zegoela euskaraz artatu ninduen inor. Horrez gain, ez didate euskarazko administrazio-arreta jasotzeko inolako alternatibarik, baliabiderik edo bestelako aukerarik eskaini.

Ondorioz, Osasunbideko osasun-zentro publiko bateko herritarren zuzeneko arreta-zerbitzu batean ezin izan dut administrazio-arreta euskaraz jaso, nahiz eta espresuki hala eskatu.

Azpimarratu nahi dut kexa hau ez dela langile jakin baten aurkakoa. Ez dut eskatzen langile zehatz batek nahitaez euskaraz jakin behar izatea. Nire kexa Nafarroako Osasun Zerbitzua-Osasunbideak zerbitzua antolatzeko duen moduari buruzkoa da: herritar batek euskaraz artatua izatea eskatzen duenean, Administrazioak eskaera horri erantzun ahal izateko beharrezko baliabideak, mekanismoak eta antolaketa-neurriak izan beharko lituzke.

Iruña eremu mistoan dago, eta herritarrek euskara erabiltzeko eskubidea dute Nafarroako Administrazio Publikoekin dituzten harremanetan. Eskubide hori benetakoa eta eraginkorra izan dadin, nire ustez, ezin da nahikoa izan euskarazko arreta espresuki eskatzen duen herritarrari «ez dago inor» erantzutea, euskaraz artatua izateko inolako alternatibarik eskaini gabe.

Gainera, Nafarroako Arartekoak berak antzeko egoera bati buruzko aurrekari garrantzitsua du, Q21/940 espedientean, Antsoaingo Osasun Zentroari buruzkoan.

Ebazpen hartan, Nafarroako Arartekoak Osasun Departamentuari iradoki zion beharrezko neurriak har zitzala eremu mistoko osasun-zentro batean herritarrek euskara erabiltzeko eskubidea baliatzen dutenean euskarazko arreta ahalbidetzeko. Bereziki, administrazio-arretarekin eta erizaintzako arretarekin lotutako alderdi orokorrak aipatu ziren.

Buztintxuriko EAGn gertatutako egoerak aurrekari horrekin lotura zuzena duela uste dut: euskaraz artatua izatea eskatu dut espresuki, eta Osasunbideak ez dit euskarazko administrazio-arreta jasotzeko inolako aukerarik eskaini.

HORREGATIK GUZTIAGATIK, ESKATZEN DUT:

  1. Nafarroako Arartekoak kexa hau izapidetzeko onar dezala.
  2. Osasun Departamentuari eta Nafarroako Osasun Zerbitzua-Osasunbideari informazioa eska diezaiela 2026ko abuztuaren 8an Buztintxuriko EAGko Harrera/Onarpen zerbitzuan gertatutakoari buruz.
  3. Azter dezala Buztintxuriko EAGn euskarazko administrazio-arreta bermatzeko gaur egun dauden baliabideak eta antolaketa-neurriak nahikoak diren.
  4. Azter dezala zergatik ez zitzaidan inolako alternatibarik eskaini euskaraz artatua izatea espresuki eskatu ondoren.
  5. Egiazta dezala Osasunbideak horrelako egoeretan euskarazko arreta eskaintzeko protokolo, baliabide edo mekanismorik aurreikusita duen eta, hala bada, zergatik ez zen kasu honetan erabili.
  6. Beharrezkoa bada, Osasun Departamentuari eta Nafarroako Osasun Zerbitzua-Osasunbideari gomenda diezaiela behar diren antolaketa-neurriak har ditzatela, Buztintxuriko EAGra joaten diren herritarrek euskaraz artatuak izatea eskatzen dutenean aukera hori benetan eta eraginkortasunez gauzatu ahal izan dezaten.
  7. Etorkizunean egoera bera berriro gerta ez dadin beharrezko neurriak har daitezela.
  8. Kexa honen izapidetzearen emaitzaren eta, hala badagokio, Administrazioari egindako gomendio edo iradokizunen berri idatziz eman diezadatela.

2. Ondoren, erakunde honek Osasun Departamentura jo zuen, gai horri buruzko informazio eske.

Honako hau jartzen du jaso genuen txostenean:

“Sentitzen dugu egun horretan euskaraz zekien administrazioko langilerik ez zegoelako ezta ahozko itzulpenik edo urrutiko itzulpen-zerbitzurik eskaintzeko aukerarik ere.

Gure jarduera nagusia osasun-arreta da, eta, bereziki, presako eta larrialdietako arreta. Hala ere, arreta gizatiarra eta integrala eskaintzeko, eskualde honetako kultura- eta hizkuntza-aniztasuna errespetatu eta aintzat hartu behar dugu. Hala ere, ez da beti posible izaten hizkuntza-arreta zehatza eskaintzea. Horren jakitun gara, eta gure eskumenen barruan gai hori lantzen saiatzen gara.

Hori esanda, jakinarazten dizugu euskarazko arreta-programa sustatzen ari garela osasun-kontseiluan (948 290 290). Batzuetan gauzak lortzeko denbora behar bada ere, horretan lanean jarraitzen dugu.

Hala eta guztiz ere, Nafarroako Osasun Zerbitzua-Osasunbideak adierazten du bere eskumen eremuaren barruan euskara erabiltzea hautatzen duten erabiltzaileei arreta eta komunikazioa ematen jarraitzeko borondatea duela.

Beraz, adierazi behar da Nafarroako Osasun Zerbitzua-Osasunbideak ez duela herritarren hizkuntza-eskubidea ezezagutzen edo zalantzan jartzen; aitzitik, gaur egun eskura dauden tresnen bidez eta Nafarroako Osasun Zerbitzua-Osasunbidean ezarritako eskumenen banaketaren esparruan lantzen du.

Pazienteak adierazi duen bezala, kexa ez dago langileen aurka zuzenduta. Hori dela eta, jasotako tratua egokia eta profesionala izan zela uste dugu, eta espero dugu Ospitalez Kanpoko Larrialdi Zerbitzura joateko arrazoia izan zen osasun-arazoa konponduta egotea”.

3. Ikus daitekeenez, kexa Buztintxuriko Osasun Zentroko Etengabeko Arreta Guneko administrazioko langileek euskarazko arretarik ez emateagatik aurkeztu da. Kexa aurkeztu duen pertsonak adierazi du berariaz euskaraz artatua izatea eskatu arren ez zuela halako arretarik jaso, eta ez zitzaiola eskaini hori ahalbidetuko zuen bestelako aukerarik, baliabiderik edo mekanismorik.

Osasun Departamentuak, bere aldetik, lehenago transkribatutako txostena bidali du.

4. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioari eta Foru Sektore Publiko Instituzionalari buruzko 2019ko martxoaren 11ko 11/2019 Foru Legeak ezartzen duenez, “edozein pertsonak eskubidea du gaztelania zein euskara erabiltzeko Foru Administrazio Publikoarekin dituen harremanetan, euskararen erabilera arautzen duen foru-legerian ezarritako baldintzetan”.

5. Euskarak Nafarroako berezko hizkuntzaren legezko izaera du. Hala ezartzen du Euskarari buruzko 1986ko abenduaren 15eko 18/1986 Foru Legearen 2. artikuluak. Artikulu horrek, halaber, legearen funtsezko helburuak zehazten ditu, eta, beraz, Nafarroako botere publiko eta administrazio guztiek honako hauek bermatu behar dituzte:

"a) Herritarrek euskara ezagutzeko eta erabiltzeko duten eskubidea babestea, eta eskubide hori gauzatzeko tresnak zehaztea.

b) Nafarroan euskara berreskuratzea eta garatzea babestea, eta haren erabilera sustatzeko neurriak ezartzea.

c) Euskara erabili eta irakastea bermatzea, borondatezkotasunaren, mailaz mailako aurrerapenaren eta errespetuaren printzipioen arabera, Nafarroako errealitate soziolinguistikoarekin bat etorriz”.

Horrez gain, 6. artikuluak (xedapen orokorrak) “herritar guztiei aitortzen die euskara zein gaztelania erabiltzeko eskubidea, administrazio publikoekin dituzten harremanetan, hurrengo kapituluetan ezarritako baldintzen arabera”.

17. artikuluak eremu mistoan euskararen erabilera arautzen du, eta honako hau ezartzen du: “herritar guztiek dute Nafarroako administrazio publikoetara jotzeko garaian euskara zein gaztelania erabiltzeko eskubidea.

Gainera, manu horrek xedatzen du eskubide hori gauzatzea bermatzeko administrazio publikoek honako neurri hauek har ditzaketela: “a) Urtero egiten den enplegu publikoaren eskaintzan zehaztea zein lanpostutarako den nahitaezkoa euskara jakitea; b) gainerako lanpostuak eskuratzeko deialdietan, euskararen ezagutza merezimendu gisa baloratzea”.

Bestalde, Nafarroako administrazio publikoetan, haien erakunde publikoetan eta haien mendeko zuzenbide publikoko entitateetan euskararen erabilera arautzen duen 2017ko azaroaren 15eko 103/2017 Foru Dekretuak, aurreko lege-xedapenak garatuz, eremu mistorako funtsezko helburu gisa arautzen du: “Herritarrek Nafarroako administrazio publikoetara, haien erakunde publikoetara eta haien mendeko zuzenbide publikoko entitateetara jotzeko euskara zein gaztelania erabiltzeko duten eskubidea ahalbidetzea, eta euskara herritarrei zuzendutako zerbitzu-hizkuntza gisa erabiltzea posible egingo duten tresnak zehaztea, eremu hori osatzen duten udalerrien errealitate soziolinguistikoarekin bat etorriz” [3.1.b) artikulua].

Era berean, eremu mistoko ahozko arretari buruzko 13.3. artikuluak honako hau xedatzen du:

“Ahozko arretari dagokionez, eremu mistoan kokatutako administrazio publikoek, erakunde publikoek eta zuzenbide publikoko entitateek beharrezkotzat jotzen dituzten neurriak sustatu ahal izango dituzte, administrazioarekin dituzten harremanetan euskara erabiltzen duten herritarrei arreta errazteko”.

6. Azaldutako lege-esparrua kontuan hartuta, egiaztatu da herritarrek legezko eskubidea dutela eremu mistoan kokatutako administrazio publikoen zerbitzura dauden langileengana euskaraz jotzeko; kasu honetan, Buztintxuriko Osasun Zentroko Etengabeko Arreta Guneko administrazioko langileengana.

Horrela, administrazioak, bere burua antolatzeko ahalmena baliatuz, aipatutako eskubidea gauzatzeko ezarri beharreko moduei eta baliabide osagarriei buruz erabakitzeko tarte zabala badu ere, baliabide materialak eta giza baliabideak hornitzean, herritarrek euskara erabiltzeko duten eskubidea benetan bermatzeko beharrezkoak eta egokiak direnak hautatu behar ditu, herritarrek hala nahi dutenean.

Horregatik guztiagatik, erakunde honek egokitzat jotzen du Osasun Departamentuari gomendatzea areagotu ditzala eremu mistoan kokatutako administrazioaren zerbitzura dauden langileengana euskaraz jotzeko herritarrek duten eskubidea bermatzeko beharrezko neurriak; kasu honetan, Buztintxuriko Osasun Zentroko Etengabeko Arreta Guneko administrazioko langileei dagokienez.

7. Horrenbestez, eta 2000ko uztailaren 3ko 4/2000 Foru Legearen 34.1 artikuluak esleitzen dizkion ahalmenak baliatuz, Nafarroako Arartekoaren erakundeak beharrezkotzat jo du:

Osasun Departamentuari gomendatzea areagotu ditzala herritarrek Buztintxuriko Osasun Zentroko Etengabeko Arreta Guneko administrazio-langileei euskaraz zuzentzeko duten eskubidea bermatzeko behar diren neurriak.

Nafarroako Foru Komunitateko Arartekoaren erakundea arautzen duen uztailaren 3ko 4/2000 Foru Legearen 34.2. artikuluari jarraikiz, eta aginduzkoa betez, Osasun Departamentuak bi hileko epean jakinarazi beharko du ebazpen hau onartzen duen eta, dagokionean, hura betetzeko zer neurri hartu dituen.

Lege-agindu horretan xedatzen denez, aipatutako administrazio publikoak arartekoaren erabakia onartzen ez badu, erakunde honek erabaki dezake gai hori dagokion urteko txostenean sartzea eta Nafarroako Parlamentuan azaltzea, jarrera hori izan duen administrazio publikoa berariaz aipatuz, baldin eta arartekoaren iritziz erabakia onartzea posible bazen.

Adeitasunez, zure erantzunaren zain,

El Defensor del Pueblo de Navarra

Nafarroako Arartekoa

 

Patxi Vera Donazar

Partekatu edukia