Partekatu edukia
Herritarren segurtasuna
Gaia: Arbizuko herriko jaietan egitarau ofizialean“preso politikoak” eta “deportatuak” etxera itzultzeko eskatzeko aldarrikapen-ekitaldiak dituen egun berezia sartu izana.
Arbizuko alkatea
Alkate jauna:
1. 2025eko ekainaren 30ean, instituzio honek (…) andrearen idazki bat jaso zuen (Terrorismoaren Biktimen Kolektiboa erakundeko presidentea). Horren bidez, kexa bat aurkeztu zuen Arbizuko Udalaren adierazpen ofizialtzat jotzen zuelako ETAko presoak kartzelatik ateratzeko eguna.
Egun hori ekainaren 28a zela adierazi zuen, eta iragarki-kartelaren kopia bat aurkeztu zuen. Kexan adierazitakoaren arabera, kartelean hainbat jarduera jasotzen ziren aldarrikatzeko ETAko presoak eta justiziaren iheslariak etxeratzea; “preso politiko” eta “deportatu” gisa kalifikatu ziren, eta kalifikazio horiek gezurrak dira eta guztiz iraingarriak biktimentzat.
2. Ondoren, erakunde honek Arbizuko Udalera jo zuen, gai horri buruzko informazio eske.
Honako hau jartzen du jaso genuen txostenean:
“1.- Ekainaren 28ko presoen egunari buruzko kexaren zatiari dagokionez, alderdi honek ez zekien preso politikoentzako eta deportatuentzako egun bat zegoenik, aipatu bezala. Elkarteak antolatzen duen eguna da, Udala jakitun izan gabe.
2.- Jaien egitarauari dagokionez, Nafarroako ia udalerri guztietan egon ohi den eta gobernuaren ordezkaritzaren aldez aurreko baimena duten kontzentrazio bat baino ez da aipatzen.
Udalak ez zuen inolako kolektiborik iraintzeko asmorik, eta uste du toki-erakundeak bere jaien egitarauan esku-hartze gutxi izan duela. Hala ere, jai-batzordeari ezinegonaren berri emanen zaio”.
3. Kexan eta Arbizuko Udalaren txostenean adierazitakoa ikusita, adierazi behar da, lehenik eta behin, ekainaren 23tik 29ra bitartean ospatu diren Arbizuko jaien esparruan, udal-webgunean dagoen egitarauan egiazta daitekeenez, egun bakoitzak lelo bat duela (San Juan eguna, jubilatuen eguna, gazteen eguna eta abar).
Eta, zehazki, kexan adierazitako egunean (ekainak 28, larunbata), “DENAK ITXAA EGUNA” izan zen leloa, eta egitarauan aldarrikapen ekitaldiren bat sartu zen, hala nola presoak, iheslariak eta deportatuak etxera itzultzeko eskatzeko kontzentrazio bat (Kontzentra: “Preso, iheslari ta deportatuak etxera”).
4. Aztergai dugunarekin zenbait gauzatan bat datozen beste kasu batzuk direla-eta (ildo horretan, besteak beste, Q21/938 kexa-espedientean, beste herri batean amnistia eskatzeko egin zituzten pintada batzuei buruzkoa), erakunde honek honako hau adierazi zuen:
“Finkatutako printzipioa da Administrazio publikoak objektibotasunez zerbitzatzen duela interes orokorra. Horregatik, honelako edo antzeko egoeretan, komunitate osoari zerbitzu publikoa ematen dioten titulartasun edo erantzukizun publikoko eraikinetako hormetan edo elementuetan agertzen direnean jatorri arrotza, anonimoa eta noizbehinkakoa duten eduki politiko edo ideologiko jakin batzuk, erakunde honek honako hau gomendatzen du: administrazio-jarduera inspiratzen duten objektibotasun-, inpartzialtasun- eta neutraltasun-printzipioen arabera, eraikin horietan luzaroan egotea edo erakustea saihestea. Hori guztia pintadek adierazpen-askatasunari erantzuten dioten edo delituzkoa ez den edo zilegia den aldarrikapen-edukia duten kontuan hartu gabe, ez baita askatasun hori eta eduki hori epaitzen. Aitzitik, epaitzen dena da tokiko komunitate osoari dagozkion eraikin publikoetan duten presentzia anonimoa eta objektibotasun-printzipiotik kanpokoa, zeinak, komuna denaren espazio gisa, joera jakin baten edukien salbuespena eskatzen baitute”.
Honako hau ere adierazi dugu (Q21/658 espedientea, udaletxeko fatxadan sinbologia aldarrikatzaile jakin bat jartzeari edo aukera politiko jakin batzuen mezuak zabaltzeari buruzkoa):
“Konstituzioaren 103. artikuluak ezartzen duenez, Administrazio publikoak objektibotasunez zerbitzatzen ditu interes orokorrak, eta eraginkortasun-, hierarkia-, deszentralizazio-, deskontzentrazio- eta koordinazio-printzipioen arabera jarduten du, legea eta zuzenbidea guztiz betetzeko.
Objektibotasun-printzipio hori inpartzialtasun- eta neutraltasun-printzipioei hertsiki lotuta dago, eta Sektore Publikoaren Araubide Juridikoari buruzko 2015eko urriaren 1eko 40/2015 Legearen 3. artikuluan eta Nafarroako Toki Administrazioari buruzko Foru Legean ere dago jasota, eta printzipio orokorra da, administrazio publikoek beren jarduketetan jarraitu beharrekoa.
Objektibotasun-, inpartzialtasun- eta neutraltasun-printzipio horien arabera, erakunde honen ustez, herri-administrazioek, beren sare sozialen bidezko sustapen-, publizitate-, hedapen- edo udal-informazioko jardueran, aukera politiko jakin batzuen mezuak saihestu behar dituzte. Era berean, aipatutako printzipioen arabera, saihestu egin behar da udal-titulartasuneko eraikinetan erakundearen jarduerarekin edo udalaren berezko jarduerarekin zerikusirik ez duten ikurrak erakustea, eta, egoera horiek gertatuz gero, behar bezain azkar jardun behar da”.
5. Halaber, hizpide dugunaren antzeko aldarrikapenei dagokienez, adierazi dugu ez liratekeela izango indarreko legeriak tipifikatutako arau-hausteak, eta adierazpen-askatasunean sartuko liratekeela:
“5. Pintaden edukiari (“Jon etxera”) dagokionez, mezuak sor dezakeen desadostasun legitimoa ulertu arren, ez dugu uste Udalak ondorioztatutakoa eztabaidagarria denik, hau da, indarreko legeriak tipifikatutako arau-hausterik ez dagoela.
Auzitegi Nazionalaren apirilaren 23ko 223/2025 Autoan, preso bat espetxetik ateratzearen aldeko ekitaldi baten testuinguruan “etxera” leloa zuen pankarta bat erakusteari buruzkoan, honako hau jasotzen da:
“Aurkaratutako ebazpenak argudiatzen du pankartaren testu-azterketatik agerian geratzen dela ez dagoela elementu esanguratsurik terrorismoaren gorespena edo biktimen umiliazioa izan daitekeela uste izateko. “Etxe” hitza erabilita preso baten askatasuna aldarrikatzea nahi eta asmo hutsen adierazpen zilegiaren barruan sartuko litzateke argi eta garbi, adierazpen-askatasunerako eskubideak babestuta. Mota horretako elementu objektiboak ez dira horrela ematen, pankarta ez baita inola ere gorapena edo justifikazioa, baizik eta, soil-soilik, aldarrikapena, partekatua izan daitekeen ala ez kontuan hartu gabe (...) Ez da gorroto diskurtsoaren adierazpenik inondik ere ikusten, ezta hirugarrenen pertsona edo eskubideentzat edo askatasunen sistemarentzat berarentzat arrisku-egoerarik ere, Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren jurisprudentziak Giza Eskubideen Europako Ituneko 10. artikuluan behin eta berriz ezartzen duenaren arabera.
(…)
Salatutako gertaerak Bartolomé etakidea kartzelatik ateratzearen aldeko manifestazio bat egiteari buruzkoak dira. Manifestazio horretan "etxera" zioen pankarta bat erakutsi zen. Salatutako egitateak ez dira terrorismoa goratzearen edo biktimak umiliatzearen delituak, ezta gorroto-delituak ere, horri buruz dagoen jurisprudentziaren arabera.
(…)
Magistratu-instruktoreak asmatu egin du argudiatzean, artxibatzea erabakitzean, ez dela gorrotoaren diskurtsoaren adierazpenik inondik ere ikusten, ezta hirugarrenen pertsona edo eskubideentzat edo askatasunen sistemarentzat berarentzat arrisku-egoerarik ere, Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren jurisprudentzia kontuan hartuta, Giza Eskubideen Europako Ituneko 10. artikuluari dagokionez”.
Bestalde, eta antzeko arrazoiketa-ildoari jarraikiz, abuztuaren 22an “Sare” herritarren sareak presoak kartzelatik ateratzeko eskatzeko Bilboko jaiak direla-eta egin berri zuen manifestazio bati dagokionez, Auzitegi Nazionalak honako hau adierazi zuen emandako autoan: “programatutako ekintzen deialdian ez dira ohartarazten gorespen-mota penala osatzen duten elementuak”, baizik eta “biztanleriaren hainbat sektore urduritzen edo talka egiten duten iritzi arriskutsuak adierazte hutsa”; eta “oinarri dituen pertsonek duten askatasun-nahiaren adierazpen hutsa da, askatasunaz gabetuta dauden ekintzen justifikazioan edo gorespenean sartu gabe. Jokabide hori adierazpen askerako eskubideak babesten du zigor-arloko prozeduraren eremuan”.
6. Funtsezko irizpide horietan oinarrituta, gure ustez, nahiz eta kexan aipatzen diren eduki horiek ez izan, berez, legez kontrakoak, edo, udal-txostenean adierazten den bezala, aipatutakoa bezalako kontzentraziorik debekatzen ez dituzten arren, horrek ez du justifikatzen eduki edo ekitaldi horiek udal-jaien programa batean egotea.
Administrazioaren jarduera inspiratzen duten inpartzialtasun- edo neutraltasun-printzipioen arabera, uste dugu ekitaldien lelo edo iragarki horiek ospakizunen programa ofizial batetik kanpo geratu behar liratekeela.
Gauza bat da horrelako edukiak edo ekintzak ordenamendu juridikoaren arabera onargarriak izatea (eta hori ez dugu zalantzan jartzen), herritarren adierazpen-askatasunerako eskubidean lekua izan dezaketelako, eta beste gauza bat da Administrazioaren eskumeneko programa edo dokumentu batean sartzea, non, objektibotasun- eta neutraltasun-printzipio horien ondorioz, askatasun horrek ez duen irismen bera.
Horregatik, aurrerantzean antzeko jarduerak saihestea gomendatzen dugu.
7. Beraz, eta Nafarroako Foru Komunitateko Arartekoaren erakundea arautzen duen uztailaren 3ko 4/2000 Foru Legearen 34.1. artikuluak ematen dizkion eskumenen arabera, hau jo du beharrezkotzat:
Arbizuko Udalari gomendatzea herriko jaietako programa ofizialetan ez sartzea kexan aipatzen den bezalako lelorik ez ekitaldirik.
Nafarroako Foru Komunitateko Arartekoaren erakundea arautzen duen uztailaren 3ko 4/2000 Foru Legearen 34.2. artikuluari jarraikiz, eta aginduzkoa betez, Arbizuko Udalak bi hileko epean jakinarazi beharko du ebazpen hau onartzen duen eta, dagokionean, hura betetzeko zer neurri hartu dituen.
Lege-agindu horretan xedatzen denez, aipatutako administrazio publikoak arartekoaren erabakia onartzen ez badu, erakunde honek erabaki dezake gai hori 2025. urteari dagokion urteko txostenean sartzea eta Nafarroako Parlamentuan azaltzea, jarrera hori izan duen administrazio publikoa berariaz aipatuz, baldin eta arartekoaren iritziz erabakia onartzea posible bazen.
Adeitasunez, zure erantzunaren zain,
El Defensor del Pueblo de Navarra
Nafarroako Arartekoa
Patxi Vera Donazar
Partekatu edukia