Partekatu edukia
Energia eta ingurumena
Gaia: Elizagorria, Ziordia eta Olazti udalerrietan dauden hiru zabortegi ezabatu ez izana.
Landa Garapeneko eta Ingurumeneko Kontseilaria
Ziordiako alkatea
Kontseilari jauna / Alkate andrea:
1. 2025eko martxoaren 14an, instituzio honek (…) jaunaren idazki bat jaso zuen, (Gurelur- Natura Ingurunea Babesteko Nafarroako Funtsaren izenean), zeinaren bidez kexa bat aurkeztu baitzuen, Lazagurria, Ziordia eta Olazti udalerrietan dauden legez kanpoko hiru zabortegi ez ezabatzeagatik.
Idazki hartan, hauxe zioen:
a) Duela lau urte, Olaztiko, Lazagurriako eta Ziordiako herrietan legez kanpoko bi zabortegi zeudela ikusi zen.
b) Une horretatik aurrera, tokiko erakundeei eta Landa Garapeneko eta Ingurumeneko Departamentuari eskatu zitzaien zabortegi horiek ezabatzeko.
c) Hala ere, inplikatutako administrazio batek ere ez du ezer egin legez kanpoko zabortegi horietan dauden hondakinak ezabatzeko eta behar bezala tratatzeko.
2. Ondoren, erakunde honek Landa Garapeneko eta Ingurumeneko Departamentura, Olaztiko Udalera, Lazagurriako Udalera eta Ziordiako Udalera jo zuen, gai horri buruzko informazio eske.
2025eko apirilaren 1ean, Olaztiko Udalaren txostena jaso zen.
2025eko maiatzaren 5ean, Landa Garapeneko eta Ingurumeneko Departamentuaren txostena jaso zen.
2025eko maiatzaren 16an, Lazagurriako Udalaren txostena jaso zen.
2025eko uztailaren 29an, Ziordiako Udalaren txostena jaso zen.
Txosten guztiak espedientean jasota geratu ziren.
3. Hondakinak eta Lurzoru Kutsatuak arautu eta Ekonomia Zirkularra bultzatzeko apirilaren 8ko 7/2022 Legearen 1. artikuluaren arabera, xedea da “arautzea produktuak merkaturatu behar direnean hondakinen kudeaketari dagokionez aplikatu beharreko araubide juridikoa; hondakinen prebentzio, sorrera eta kudeaketaren araubide juridikoa, arlo horretan aplikatu beharreko tresna ekonomikoak barne, eta lurzoru kutsatuei aplikatu beharreko araubide juridikoa”.
7/2022 Legearen 12. artikuluak Administrazioen eskumenak ezartzen ditu bertan arautzen diren gaiei dagokienez. Ildo horretatik, artikulu horren 4. apartatuan Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioari dagozkionak ezartzen ditu, eta 5. apartatuan toki erakunde bati dagozkionak.
Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioaren eskumenen artean honako hauek daude:
“b) Hondakinak sortzeko eta kudeatzeko jarduerak eta lurzoru kutsatuei buruz VIII. tituluan ezarritako eskumenak baimentzeko, zaintzeko, ikuskatzeko eta zehatzeko ahala erabiltzea.
(…)
f) Zaintzeko eta ikuskatzeko ahala eta zehatzeko ahala erabiltzea, bere eskumenen esparruan.
(…)
h) Artikulu honetako 1., 2., 3. eta 5. apartatuetan jaso gabeko hondakinen arloko beste edozein eskumen baliatzea.
Bestalde, toki-erakundeen eskumenen artean honako hauek daude:
“a) Nahitaezko zerbitzu gisa, beren lurralde-eremu osoan, etxeko hondakinak biltzea, garraiatzea eta tratatzea, dagozkien ordenantzek ezartzen duten moduan, bat etorriz lege honetan, autonomia-erkidegoek onartzen dituzten legeetan eta plangintza-tresnetan, hala badagokio, eta ekoizlearen erantzukizun hedatuaren arloko araudi sektorialean ezarritako esparru juridikoarekin. Horretarako, bilketa-sare nahikoa eduki beharko da. Sare horretan garbiguneak edo, bestela, toki-entitateak hondakinak doan erretira ditzaten erabakitako bestelako entrega-puntuak egongo dira. Zerbitzu hori ematea udalei dagokie, eta modu independentean edo elkartuan eman ahal izango dute, Toki Araubidearen Oinarriak arautzen dituen apirilaren 2ko 7/1985 Legean ezarritakoaren arabera.
(…)
Zaintzeko eta ikuskatzeko ahala eta zehatzeko ahala erabiltzea, beren eskumenen esparruan.
e) Agintari eskudun horiek, gainera, honako hauek egin ahal izango dituzte:
(…)
3. Ordenantzen bitartez, etxeko hondakin arriskutsuen edo beren ezaugarriengatik kudeatzen zailak diren hondakinen ekoizlea edo edukitzailea ezaugarri horiek ezabatu edo murriztuko dituzten neurriak hartzera behartzea, edo, bestela, behar bezala eta toki egokian uztera. (…)”.
Araudi-oinarri hori kontuan hartuta, bidezkoa da kexaren xede den gaia aztertzea, hau da, funtsean, Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioaren eta toki-erakundeen ustezko jarduera eza, Olazti, Lazagurria eta Ziordia udalerrietan legez kanpoko zabortegi bana dagoelako.
4. Espedientean dagoen informaziotik ondorioztatzen denez, Olaztiko ustezko legez kanpoko zabortegia garbigune bat izango litzateke, hau da, Sakanako Mankomunitateak herritarrek beren hiri-hondakinak uzteko eta Mankomunitateak aldian-aldian hondakin horiek biltzeko izendatutako puntua.
Hori horrela izanik, hiri-hondakinak uzten diren leku bat izatea alde batera utzi gabe, erakunde honek zalantzagarritzat jotzen du Olaztiko garbigunea “legez kanpoko zabortegi” gisa kalifikatu ahal izatea; izan ere, Administrazio eskudunaren oniritzia izateaz gain, aldi baterako gordailua da nagusiki, Sakanako Mankomunitateak aldian-aldian bertan utzitako hondakinak jaso eta kudeatu eta tratatzen baititu, indarrean dagoen legerian aurreikusitakoaren arabera.
Era berean, espedientean dagoen informazioa ikusita, “legez kanpoko zabortegitzat” jo badaiteke ere, ezin izango litzateke toki-erakundearen jarrera pasiboa objektibatu, izan ere:
a) Garbigunean hondakin desegokiak utzi direnean, toki-erakundeak hartu du bere gain hondakinak kudeatu eta tratatzeko lana.
b) Kontrol-neurriak hartu ditu jokabide desegokiak saihesteko, eta jokabide horiek zigortu ditu arduradunak identifikatu ahal izan dituenean.
c) Garbigunearen kokapena eta sartzeko modua aldatuko dira, haren erabilera desegokia saihesteko.
Beraz, erakunde honek ez du iritzi-elementu nahikorik aurkitzen Olaztiko Udalari legezko betebeharren gomendio, iradokizun edo gogorarazpenik egiteko.
5. Lazagurrian dagoen ustezko legez kanpoko zabortegia, toki-erakundeak eta Landa Garapen eta Ingurumen Departamentuak emandako informaziotik ondorioztatzen denez, Udalaren titulartasuneko lurzati batean dauden “hondakindegi” batzuk izango lirateke.
Ikuspegi teknikotik, hondakinen biltegiratze hutsa denez, “hondakindegiak” ezin dira “zabortegi” gisa kalifikatu; izan ere, uztailaren 7ko 646/2020 Errege Dekretuak, Hondakinak zabortegietan utziz deuseztatzeko jarduera arautzen duenak, 2. artikuluan ezarritakoaren arabera, hondakindegitzat jo ahal izateko, beharrezkoa da biltegiaren helburua hondakinak deuseztatzea izatea, ez soilik biltegiratzea, hori baita aztergai ditugun “hondakindegietan” gertatzen dena.
Era berean, Olaztiren kasuan gertatzen den bezala, ezin da jo Lazagurriako Udalak jarrera pasiboa hartu duenik “hondakindegien” aurrean; izan ere, bere ahalmen mugatuen barruan, hondakindegiak ezabatzeko neurriak antolatzen saiatu da. Hala, adibidez, 2024ko azaroaren 27an erabaki zuen auzolan bat sortzea berau garbitzeko.
Neurri horiek, hala ere, ez dute arazoa konpontzea lortu, eta, Udalak bidalitako txostenetik ondorioztatzen denez, Udalak ez du baliabide ekonomiko, pertsonal eta materialik neurri gehigarriak hartu ahal izateko.
Horregatik, erakunde honek egokitzat jotzen du Landa Garapeneko eta Ingurumeneko Departamentuari iradokitzea, bere kabuz edo Nafarroako Gobernuko beste sail batzuekin lankidetzan, Lazagurriako Udalari laguntzeko neurriak antola ditzala eztabaidagai diren “hondakindegiak” deuseztatzeko.
6. Ziordian dagoen ustezko legez kanpoko zabortegia hondakin-biltegi bat izango litzateke, garai batean ongarriak ekoitzi, biltegiratu eta banatzen zituen merkataritza-enpresa bat zegoen lurzati batean.
Lazagurriako “hondakindegiekin” gertatzen zen bezala, zentzu hertsian, hondakin-biltegi hori ezin da “zabortegitzat” hartu, helburua ez baita hondakinak ezabatzea, biltegiratzea baizik.
Era berean, ezin da objektibizatu, hondakinen biltegia dagoenez, administrazio eskudunek rol pasiboa hartu izana, nahiz eta, Udalak eta Departamentuak bidalitako txostenak ikusita, objektibizatu daitekeen bi administrazioek ikuspegi guztiz kontrajarriak dituztela hondakinak ezabatzeko azken erantzukizunari dagokionez.
Ildo horretan, Udalak defendatzen du hondakinen biltegiaren jatorria Nafarroako Gobernuak prekarioki baimendutako material metaketa bat dela, eta, beraz, aldizkako jarraipen neurriak eta eremurako sarbidea mugatzeko neurriak hartzearen kalterik gabe, behin eta berriz eskatzen dio Udalari hondakinak kentzeko.
Aitzitik, Departamentuak ukatu egiten du gai horretan duen erantzukizuna, argudiatzen duenez Udalari legokiokeena.
7. Departamentuak bidalitako txostenarekin batera, Nafarroako Ingurumen Kudeaketa SAk 2025eko apirilean egindako txosten bat dago, hizpide dugun hondakinen biltegiari buruzkoa.
Txostena irakurrita ondorioztatzen da Ziordian dagoen biltegiak dimentsio esanguratsuak izateaz gain — 39.616 metro kubiko hondakin baino gehiagoko bolumena kuantifikatzen da —, ezaugarri hauek dituzten hondakinez osatuta dagoela:
a) Ezin dira “hirikotzat” jo (adibidez, hareak, hodiak, etab.);
b) Oso toxikoak dira (adibidez, fibrozementua); eta,
c) Oso sukoiak dira (adibidez, pneumatikoak, ehunak, koltxoiak, ardi-artilezko zakuak, etab.).
Hori kontuan hartuta, nekez jar daiteke zalantzan gordailuaren existentziak ingurumen-arrisku handia dakarrela, bai gaur egun, bai potentzialki. Beraz, erakunde honen iritziz, garrantzirik gabekoa da arazoa konpontzeko beharrezko neurriak hartzeko eskumena duen Administrazioa identifikatzea, batez ere eskumen hori bi Administrazioei dagokienean, eskumen-titulu desberdinen arabera.
Horregatik, erakunde honek egokitzat jotzen du Ziordiako Udalari eta Landa Garapeneko eta Ingurumeneko Departamentuari gomendatzea, modu koordinatuan, behar diren neurriak har ditzatela eztabaidagai den hondakinen biltegia ezabatzeko.
8. Beraz, eta Nafarroako Foru Komunitateko Arartekoaren erakundea arautzen duen uztailaren 3ko 4/2000 Foru Legearen 34.1. artikuluak ematen dizkion eskumenen arabera, hau jo du beharrezkotzat:
a) Landa Garapeneko eta Ingurumeneko Departamentuari iradokitzea, bere kabuz edo Nafarroako Gobernuko beste departamentu batzuekin lankidetzan, Lazagurriako Udalari laguntzeko neurriak antola ditzala eztabaidagai diren “hondakindegiak” ezabatzeko.
b) Ziordiako Udalari eta Landa Garapeneko eta Ingurumeneko Departamentuari gomendatzea, modu koordinatuan, kexaren xede den hondakin-biltegia ezabatzeko beharrezko neurriak har ditzatela.
Nafarroako Foru Komunitateko Arartekoaren erakundea arautzen duen uztailaren 3ko 4/2000 Foru Legearen 34.2. artikuluari jarraikiz, eta aginduzkoa betez, Ziordiako Udalak eta Landa Garapeneko eta Ingurumeneko Departamentuak bi hileko epean jakinarazi beharko dute ebazpen hau onartzen duten eta, dagokionean, hura betetzeko zer neurri hartu dituzten.
Lege-agindu horretan xedatzen denez, aipatutako administrazio publikoak arartekoaren erabakia onartzen ez badu, erakunde honek erabaki dezake gai hori dagokion urteko txostenean sartzea eta Nafarroako Parlamentuan azaltzea, jarrera hori izan duen administrazio publikoa berariaz aipatuz, baldin eta arartekoaren iritziz erabakia onartzea posible bazen.
Adeitasunez, zure erantzunaren zain,
El Defensor del Pueblo de Navarra
Nafarroako Arartekoa
Patxi Vera Donazar
Partekatu edukia