Partekatu edukia
Memoria historikoa
Gaia: Kexagilea ados ez egotea eskuin muturreko taldeek edo funtzionario publikoek eragindako motibazio politikoko ekintzengatik anaia biktima gisa aitortzeari buruzko prozeduren izapidetzea etetearekin.
Exterior y Euskera / Bigarren lehendakariordea eta Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskarako kontseilaria
Kontseilari andrea:
1. 2025eko abenduaren 23an, erakunde honetan (…) jaunaren idazkia jaso zen. Horren bidez, kexa adierazi zuen bere anaia biktima gisa aitortzeko prozedura eteteagatik, Eskuin muturreko taldeek edo funtzionario publikoek eragindako motibazio politikoko ekintzen biktimen errekonozimenduari eta erreparazioari buruzko martxoaren 26ko 16/2019 Foru Legearen babesean.
2. Ondoren, erakunde honek Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskarako Departamentura jo zuen, gai horri buruzko informazio eske.
2026ko otsailaren 16an, eskatutako txostena jaso zen, honakoa hau adieraziz:
“2026ko urtarrilaren 16ko idazkiaren bidez, Zuzendaritza Nagusi honetan jakin da (...) jaunak kexa aurkeztu duela Nafarroako Foru Komunitateko Arartekoaren aurrean. Kexa horretan eskatu du Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskarako Departamentuari eskatzeko Memoria eta Bizikidetza Zuzendaritza Nagusiaren bidez eska diezaiola Errekonozimendu eta Erreparazio Batzordeari berriro izapidetzera onar dezala 16/2019 Foru Legeari atxikitako biktima aitortzeko eskaera, eta horren 10.2. artikuluan eta hurrengoetan jasotako prozedurari jarrai dakiola.
Eskaera izapidetzeko onartzeari dagokionez, (...) jaunak bere idazkian adierazten duen bezala, 2025eko martxoaren 21eko bileran erabaki zuen Errekonozimendu eta Erreparazio Batzordeak, eta 2025eko martxoaren 26an jakinarazi zitzaion.
(...) jaunaren agerraldi-eskaera aintzat hartu eta espedientean dagoen dokumentazioa aztertu ondoren, Batzordeak prozeduraren izapidetzea etetea proposatu zuen, Eskuin muturreko taldeek edo funtzionario publikoek eragindako motibazio politikoko ekintzen biktimen errekonozimenduari eta erreparazioari buruzko martxoaren 26ko 16/2019 Foru Legearen 10.5. artikuluan xedatutakoaren arabera.
Foru lege horren 11. artikuluan ezarritakoa betez, Memoria eta Bizikidetzako zuzendari nagusiaren 2025eko ekainaren 16ko 70E/2025 Ebazpenaren bidez ebatzi zen eten egin zirela 24/2025 eta 28/2025 prozedurak, hots, biktima gisa aitortzeari buruzkoak (...) jaunari eskuin muturreko taldeek edo funtzionario publikoek eragindako motibazio politikoko ekintzengatik, eta ebazpen hori Foru Lege horren 10.5. artikuluaren aplikazioan oinarritu zen. Ildo horretan, aipatzekoa da (...) jaunak berak idazkian adierazi zuela ebazpen horren aurka gora jotzeko errekurtsorik ez jartzea erabaki zuela, hain zuzen ere artikulu horretan jasotakoagatik, eta, beraz, zuzenbidearen araberakoa zela uste zuela.
Aipatu beharra dago Batzordea, (...) jaunaren familiaren oinazea ez ezagutu beharrean, egoera horren jakitun dela, aipatutako ebazpenaren ondorioan jasotzen den bezala: “Horregatik guztiagatik, espedientean dagoen dokumentazioa aztertuta eta (...) jaunak emandako lekukotza kontuan hartuta, Batzordeak jakin arren (...) jaunaren familiak ahalegin handia egin duela haren desagerpenarekin lotutako gertakariak argitzeko, bai eta Batzorde honi eskatutako aitorpenak zer garrantzi izango lukeen ere senidearen galerarekin lotutako oinaze emozionala konpontzeko neurri gisa, 2025eko maiatzaren 23an egindako bileran, bide penala agortu ez delako, aurrejudizialtasun penalaren printzipioaren arabera, eta ikerketa amaitzea posible egiten duten zantzu edo froga berriak agertzeko aukera egonda, egokitzat jo zuen eta zuzenbidearekin bat etorri zen prozeduraren izapidetzea etetea proposatzea, aipatutako Foru Legearen 10.5. artikuluan xedatutakoa betez”.
Ondorioz, Batzordeak hartutako erabakia guztiz bat dator zuzenbidearekin, eta une honetan ez da bidezkoa aldez aurreko onarpen-izapidea, 2025eko martxoaren 21ean erabakitakoa erabat baliozkoa izanik, bide penala agortu eta gertakariak argitzen lagunduko duten gertakari edo zantzu berriak agertu ahal izango dira soilik, eta une horretan etendura bertan behera utzi eta dagokion izapidearekin jarraitu ahal izango da”.
3. Txostena jasota, 2026ko martxoaren 11ko idazkiaren bidez, erakunde honek kexagileari eskatu zion (…) autoaren kopia, (…) prozedura laburtuaren aurretiazko eginbideei buruzkoa, non behin-behinean largestea eta jarduketak artxibatzea agintzen den.
Egun berean, eskatutako dokumentua jaso zen.
4. Kexagilearen desadostasuna Memoria eta Bizikidetzako zuzendari nagusiaren ekainaren 16ko 70E/2025 Ebazpenari buruzkoa da. Ebazpen horren bidez, eten egiten da 24/2025 eta 28/2025 zenbakiekin identifikatutako espedienteei dagozkien prozeduren izapidetzea, eskuin muturreko taldeek edo funtzionario publikoek eragindako motibazio politikoko ekintzengatik anaia biktima gisa aitortzeari buruzkoak.
Etendura Eskuin muturreko taldeek edo funtzionario publikoek eragindako motibazio politikoko ekintzen biktimen errekonozimenduari eta erreparazioari buruzko martxoaren 26ko 16/2019 Foru Legearen 10.5. artikuluan ezarritakoan oinarritzen da (ebazpenaren lehen apartatua).
5. Aipatutako manua foru-lege horrek taxutzen dituen prozeduraren arauen barruan sartzen da, eta hau xedatzen du:
“Errekonozimendu eta Erreparaziorako Batzordeak jakiten duenean irekitako kausa judizialak badaudela, espedientea ebaztearen ardura duen organoak eten eginen du prozeduraren izapidetzea bide judiziala agortu arte”.
Prozeduraren izaerari eta helburuari dagokienez, arauaren zioen azalpenean azaltzen da arauak “prozedura administratibo bat ezartzen duela bere aplikazio-eremuan mugatutako biktimen errekonozimendurako eta erreparaziorako neurri administratiboak hartze aldera”.
Hauxe nabarmentzen da: “foru-lege honek ez du, inola ere, zigor-xederik, eta berme osoz errespetatzen du abstentzioaren, konkurrentziaren eta pronuntziamendu judizialekiko loturaren betebeharra”.
Horri dagokionez, foru-legean jasotako jarduketa-printzipioen artean, zigor prozedurarekiko administrazio-prozeduraren subsidiariotasuna jasotzen da: “Foru lege honetan ezartzen den prozedura administratiboak ez du zigor-xederik, eta berme osoz errespetatzen ditu abstentzioaren, konkurrentziaren eta ebazpen judizialekiko loturaren eginbehar eta betebeharrak”.
6. Erakundeak ulertzen duenez, aipatzen den prozedura eteteko arrazoiak saihestuko luke auzibideetan eta administrazio-bideetan kasu beretan aldi berean jardutea (kausa judizial «irekiak», manuak etete horren oinarri gisa aipatuta), eta aipatutako lehen bidearen lehentasuna bermatzea ere bai.
Hala ere, interesdunak aurkeztutako auto judiziala ikusita (….), ez dugu ikusten helburu hori konprometituta dagoenik hizpide dugun kasuan.
Autoak «jarduketak behin-behinean largestea eta artxibatzea» agintzen du. Eta testuinguru honetan egiten du:
- (…) behin-behineko largespen-autoa eman zen, Frantziako agintariei igorri zitzaien erregu-eskaera bete arte.
- Jarduketak berriro ireki ondoren, bertaratutako alderdiei betetako erregu-eskaeraren berri eman zaie.
- Ministerio Fiskalak largespena eskatu ondoren, eskaera hori eta eskatutako eginbideak gauzatu ondoren, gorpua aurkitzeko egindako bilaketak «alferrik» izan dira.
Gure iritziz, esparru horretan (desagerpena 1980ko ekainean gertatu zen), biktimen balizko errekonozimenduaren eta erreparazioaren ondorioetarako, ez da bidezkoa auzi judiziala «irekita» dagoenik pentsatzea, oraingoz jarduketak agortu baitira eta kausa artxibatuta baitago.
Gure ustez, auzi judizial hori noizbait berrartu ahal izatea (behin-behineko largespena delako) ez da nahikoa eteteko arrazoia aplikatzeko eta interesdunei prozedura administratiboaren izapidetzea eta ebazpena ukatzeko, arrazoi horren interpretazio nahiko hedakorra izango litzatekeelako, eta, beharbada, ez datorrelako bat foru-legeak lortu nahi dituen erreparazio helburuekin, eta interesdunentzat murriztaileegia delako.
. Euskal Autonomia Erkidegoan 1978 eta 1999 bitartean izandako motibazio politikoko indarkeria-egoeran giza eskubideen urraketak jasan dituzten biktimei errekonozimendua eta erreparazioa emateko uztailaren 28ko 12/2016 Legeak aurreikusten duen Balorazio Batzordeak ere antzeko interpretazioa egingo zuen etetearen legezko kausa bati buruz (14.5. artikulua) eta prozesu-egoerari dagokionez kidetasuna duen kasu bati buruz (kexaren egileak alegatu du erakunde honetan aurkeztutako idazkian).
Ildo horretan, Batzorde horrek argitaratutako urteko bosgarren txostenean hau jasotzen da:
“Giza Eskubideen Katedrak egindako txostenak honela laburbiltzen du bidaia: “Laburbilduz, 2. Instrukzioko Epaitegiak, prozesuan zehar egindako eginbideen laburpen zehatza egin ondoren, uste du, lau giza hilketa delitu daudela ikusi arren, ez dela behar bezala justifikatzen horien ‘egiletza’. Hala, honako hau dio: “32 urte hauetan zehar ikerketa-bide guztia agortu da, eta konplexua izateaz gain, zaila ere izan da, denboraren joanari eta eskatutako artxiboetan dokumentaziorik ez egoteari erreparatuta”.
2023ko martxotik aurrera egindako azken ikerketa-eginbide batzuen ondoren (taldeko ezagutze-saioa...), instrukzioko organo judizialak berriro itxi du prozedura, 2024ko maiatzaren 20ko behin-behineko artxibatze-auto batekin. Auto horretan, hau xedatzen da (bigarren zuzenbide oinarria): “...jarduketen xede diren gertaerak delitu izan badaitezke ere, egindako eginbideek ez dute uzten jakiten nor edo nortzuk izan ahal izan diren horien egile...”.
Artxibatze hori irmoa denez, errekurtsorik aurkeztu ez denez, Batzorde honek espediente hau izapidetu zuen, hau ulertuta: 12/2016 Legearen 14.5. artikuluaren arabera [“Balorazio Batzordeak jakiten duenean irekitako auzi judizialak badaudela, espedientea ebaztearen ardura duen organoak eten egingo du prozeduraren izapidetzea bide judiziala agortu arte. Etete bera gertatuko da irekitako zehapen-prozedura administratiborik badagoela jakiten denean, harik eta haiek bide administratiboan irmoak izan arte.”], bide judiziala agortuta dago oraingoz”.
8. Aurreko guztia ikusita, erakunde honek oinarritutzat jotzen du kexa, eta, ondorioz, administrazio-organoari gomendatzen dio etetea bertan behera uzteko eta interesdunaren anaia biktima gisa aitortzeko prozedura izapidetzeko eta ebazteko.
9. Beraz, eta Nafarroako Foru Komunitateko Arartekoaren erakundea arautzen duen uztailaren 3ko 4/2000 Foru Legearen 34.1. artikuluak ematen dizkion eskumenen arabera, hau jo du beharrezkotzat:
Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskarako Departamentuari gomendatzea bertan behera utz dezala kexagilearen anaia biktima gisa aitortzeko prozedura, zeina Eskuin muturreko taldeek edo funtzionario publikoek eragindako motibazio politikoko ekintzen biktimen errekonozimenduari eta erreparazioari buruzko martxoaren 26ko 16/2019 Foru Legearen babesean eskatu baitzen.
Nafarroako Foru Komunitateko Arartekoaren erakundea arautzen duen uztailaren 3ko 4/2000 Foru Legearen 34.2. artikuluari jarraikiz, eta aginduzkoa betez, Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskarako Departamentuak bi hileko epean jakinarazi beharko du ebazpen hau onartzen duen eta, dagokionean, hura betetzeko zer neurri hartu dituen.
Lege-agindu horretan xedatzen denez, aipatutako administrazio publikoak arartekoaren erabakia onartzen ez badu, erakunde honek erabaki dezake gai hori 2026. urteari dagokion urteko txostenean sartzea eta Nafarroako Parlamentuan azaltzea, jarrera hori izan duen administrazio publikoa berariaz aipatuz, baldin eta arartekoaren iritziz erabakia onartzea posible bazen.
Adeitasunez, zure erantzunaren zain,
El Defensor del Pueblo de Navarra
Nafarroako Arartekoa
Patxi Vera Donazar
Partekatu edukia